Ook erg handig is het slaapdagboek. Door zo goed mogelijk te noteren wanneer je slecht heb geslapen, is dit slaapdagboek een eerste stap en handig hulpmiddal naar een betere slaap. Stap vervolgens met dit dagboek naar je huisarts en hij kan zo helpen om samen je slaapprobleem tijdig te herkennen.

Op zondag 21 maart is het weer internationale Dag van de Slaap. Een dag waarop 1 op de 3 senioren ’s nachts zal wakker liggen. Uit een grootschalige enquête bij 1.000 Belgen blijkt dat slaapstoornissen steeds vaker voorkomen bij ouder worden. Volgens de BASS (The Belgian Association for Sleep Research and Sleep Medicine) staat op nummer één slapeloosheid, waarbij er sprake is van problemen met in slaap vallen of met doorslapen ’s nachts.

Als je ouder wordt, verandert je slaappatroon. Een aantal typische veranderingen maakt deel uit van het normale verouderingsproces. Zo daalt de hoeveelheid diepe slaap en is er in verhouding meer oppervlakkige, lichte slaap. Dat leidt tot vaker wakker worden ’s nachts: een meer gefragmenteerde slaap. Uit een representatieve steekproef bij 989 Belgen blijkt nu ook dat slaapstoornissen meer voorkomen bij het ouder worden.

Verschuiving biologisch ritme

Allereerst werd vastgesteld dat je minder lang slaapt als je ouder wordt: 15- tot 34-jarigen rapporteren de meeste slaap, namelijk 7 tot 8 uur, terwijl dit bij 35- tot 64-jarigen daalt tot 6 à 7 uur slaap. Vanaf de pensioenleeftijd neemt de hoeveelheid slaap opnieuw toe, vermoedelijk ten gevolge van meer tijd die beschikbaar is. Wel blijft die nog lager dan tijdens de jongvolwassenheid: in de groep van 15- tot 34-jarigen slaapt 51% 8 uur of meer, in de groep van 35- tot 54-jarigen is dit slechts 28% en in de groep van 55+ gaat het om 43%.

Volgens de BASS: “Bij de deelnemers vormde wakker worden tijdens de nacht duidelijk een groter probleem bij de 65-plussers. Terwijl dit tot de leeftijd van 65 jaar voor 18% van de bevolking problematisch is, neemt dit toe tot 35% bij mensen ouder dan 65 jaar. Daarnaast is er een verschuiving van het biologische ritme: oudere mensen gaan over het algemeen vroeger slapen, maar staan ook vroeger op. Ouderen doen vaker dutjes overdag. Bij dutjes van maximaal 30 minuten kan dit de alertheid en prestatie bevorderen. Langere dutjes kunnen ertoe leiden dat je ’s nachts minder kan slapen.”

Meer slaapstoornissen

Uit de onderzoeksresultaten blijkt dat slaapstoornissen met het ouder worden meer voorkomen. Op nummer één staat slapeloosheid of insomnie. Bij deze slaapstoornis is er sprake van problemen met in slaap vallen of met doorslapen ’s nachts en biedt de slaap onvoldoende recuperatie ondanks de mogelijkheid om te slapen. Slapeloosheid kan op zichzelf als probleem bestaan of samenhangen met ziekte of het gebruik van medicatie.

“Ook in België merken we dat het percentage volwassenen dat lijdt aan slapeloosheid toeneemt vanaf de leeftijd van 35 jaar. Waar insomnie voor de leeftijd van 35 ongeveer 1 op 5 mensen treft, wordt dat na die leeftijd 1 op 3. Bij 65-plussers nemen vooral de doorslaapproblemen nog verder toe”, aldus de onderzoekers.
Een andere frequente slaapstoornis is de ‘vervroegde slaapfase’, gekenmerkt door een extreme vervroeging van het slaapritme, waardoor je bijvoorbeeld belemmerd wordt in je sociale contacten. Hier kan het helpen mensen te motiveren om zich zo goed mogelijk bloot te stellen aan daglicht, zeker in de late namiddag en avond. Tijdens de winterperiode kan lichttherapie een uitkomst bieden.

Ten slotte blijkt nu ook dat obstructieve slaapapneu - waarbij je ’s nachts frequente ademhalingspauzes merkt - toeneemt bij ouderen. Slaapapneu wordt hoofdzakelijk herkend door het zware snurken ’s nachts en de hoge mate van slaperigheid overdag. Ook hier is een geschikte behandeling belangrijk, gezien het verband met hart- en vaatziekten en het risico op een achteruitgang van het mentaal functioneren.

“Jammer genoeg worden deze problemen, die je niet meer als onderdeel van het normale ouder worden kan aanvaarden, vaak onvoldoende erkend en behandeld, ondanks het bestaan van werkzame behandelingen. Nochtans kunnen slaapstoornissen de levenskwaliteit aanzienlijk negatief beïnvloeden”, aldus de BASS.

Slaapproblemen voorkomen of behandelen

Slaapmedicatie kan op korte termijn een antwoord bieden op slapeloosheid, wanneer dit zich voordoet tijdens een zware periode bijvoorbeeld. Op lange termijn zijn gedragsmatige behandelingen, zoals cognitieve gedragstherapie voor insomnie, voordeliger. In de onderzochte steekproef gebruikten zeer weinig mensen jonger dan 35 jaar slaapmedicatie (2%). Vanaf dan nam het medicatiegebruik toe (6% bij 35- tot 44-jarigen) en bleef vanaf 45 jaar rond 10%.

Mensen staan nog te weinig stil bij hun slaapgedrag, zo luidt het bij de centra voor waak- en slaapstoornissen in België. Met algemene slaaptips kan je vaak al goed geholpen zijn. Ook het belang van een goede slaaphygiëne is niet te onderschatten. Anderzijds is er de laatste tijd heel wat vooruitgang geboekt op het vlak van de behandeling van slaapproblemen, zowel op het gebied van niet-medicamenteuze strategieën (gedragsmatige behandeling) als medicamenteuze (andere werkingsmechanismen naast de klassieke) - en deze ontwikkeling staat niet stil.

In talloze studies werd een verband aangetoond tussen een kortere slaaptijd, slaapklachten en een hogere kans op hart- en vaataandoeningen, zo melden onderzoekers van het slaaplabo van Charleroi, een afdeling van de ULB (Université Libre de Bruxelles). Het juiste mechanisme waardoor slaapgebrek het risico verhoogt is nog niet helemaal duidelijk, maar ze zijn wel een aantal logische hypothesen.

1. In meerdere studies werd aangetoond dat slaaptekort gepaard kan gaan met afwijkingen van de suikerhuishouding in je lichaam. Vooral een tekort aan diepe slaap (slaapfase 3 en 4) gaf een negatief effect op de suikerstofwisseling. Dat kan het risico verhogen op type 2-diabetes (ouderdomssuikerziekte) en op die manier de kans op hart- en vaataandoeningen.
2. Als mensen niet lang genoeg of niet diep genoeg slapen worden de stresssystemen geactiveerd. Tijdens stress krijg je een activatie van het ‘vecht- en vluchtzenuwstelsel’, het sympatische zenuwstelsel genoemd, met vrijstelling van adrenaline in het bloed. Ook wanneer de slaap van gezonde proefpersonen wordt beperkt kunnen verhogingen van adrenaline in het bloed worden gemeten. Deze verhoogde adrenalineconcentratie en de daarmee samenhangende bloeddrukverhoging bleven hoog gedurende de eerste dagen na de slaapbeperking, zelfs al sliepen ze terug normaal. Slaapbeperking stimuleert dus het sympatische zenuwstelsel waardoor adrenaline vrijkomt in het bloed. Verder is bewezen dat een hoge activiteit van de stresssystemen op termijn verkalking van de kransslagaders in de hand werkt.
3. De derde hypothese stelt dat een te korte slaap bijdraagt tot een lichte ontstekingstoestand in de bloedvaten, die op langere termijn aanleiding kan geven tot hart- en vaataandoeningen. Onderzoekers van de ULB. Ze onderzochten jonge gezonde niet-rokende mannen. Deze pechvogels moesten drie nachten na mekaar na 4 uur slaap al uit de veren. Via bloednames werd nagekeken of er tekens van ontsteking waren terug te vinden. Bij controlepersonen werden geen wijzingen gevonden, maar bij wie maar 4 uren slaap had genoten werd een verhoging van bepaalde witte bloedcellen vastgesteld. Deze neutrofielen kunnen de binnenwand van de kransslagaders beschadigen, wat de ontwikkeling van hart- en vaataandoeningen in de hand zou werken.

Deze resultaten bewijzen des te meer het belang van een goede slaap en dat slapen geen tijdverlies is. Daarenboven beklemtonen ze de noodzaak van een goede slaap bij patiënten met hart- en vaatziekten om het risico op verergering van hun problemen mee te voorkomen.

Bron:
Medi-Sfeer 10 december nr 343 p 41-44.
Tasali E.,Leproult R.,Ehrmann D., and Van Cauter E. Slow-wave sleep and the risk of type 2 diabetes in humans. Proc Nat Acad Sci USA 2008:105:1044-9.
Meerlo P, Sgoifo A, Suchecki D. Restricted and disrupted sleep: effects on autonomic function, neuroendocrine stress systems and stress responsivity. Sleep Med Rev 2008 Jun;12(3):197-210.

Biologen proberen al sinds lang de werking te ontrafelen van onze biologisch klok. Deze minuscule levenslang tikkende wekker is gehuisvest in een hersengebiedje, niet groter dan een rijstkorrel: een kern net boven de plaats waar de vezelbanen van de oogzenuwen mekaar in de hersenen kruisen. Onlangs is ontdekt dat verstoringen van het dag- en nachtritme kenmerkend zijn voor een aantal psychiatrische aandoeningen en zenuwziekten zoals schizofrenie en de ziekte van Alzheimer. Deze ziekten kunnen ons tijdsbesef, dat geregeld wordt door de inwendige klok van ons lichaam, ernstig vervormen. Het gevolg is een verstoord slaap- waakpatroon, en dat kan op zijn beurt weer een aantal klachten verergeren of zelfs veroorzaken.

Dit zou kunnen worden verklaard doordat de werking van deze kern vermindert bij het ouder worden legt Van Someren uit in het magazine ‘Psyche en Brein’. Het gevolg is dat oudere mensen alsmaar meer moeite krijgen om hun inwendige klok in de pas te laten lopen met de cyclus van dag en nacht. Dit probleem is vooral zeer ernstig bij mensen die lijden aan de ziekte van Alzheimer. Het lijkt erop dat die ziekte de dag- nachtritmes vertraagt, zodat de biologisch klok altijd achterloopt. Als gevolg van deze vertraging hebben ze vaak de neiging ’s nachts door het huis te spoken wanneer hun familieleden of verzorgers willen slapen.

Ook mensen die aan schizofrenie lijden hebben vaak de neiging ’s nachts actief te zijn en overdag te slapen. Volgens onderzoeker Foster moeten schizofrene patiënten een gat in de dag slapen doordat hun dag- nachtritme is verstoord. Na verder onderzoek concludeert hij dat hun inwendige klok volledig is losgekoppeld van hun omgeving en ging de klok na verloop van tijd onbeheersbare schommelingen vertonen. Hij vraagt zich af of het circadiaanse systeem niet een heel nieuwe invalshoek kan bieden als het gaat om het verlichten van schizofrene klachten, zoals depressie, denkstoornissen, geheugenverlies en psychotische aanvallen.

Foster en zijn collega’s proberen nu de inwendige klok van schizofreniepatiënten weer gelijk te zetten met dezelfde methodes die Van Someren bij de ziekte van Alzheimer gebruikt: meer en helderder licht overdag en ’s avonds melatonine.

Het onderzoek loopt nog, maar één ding weet Foster al zeker: ‘We mogen geen van allen onze inwendige klok veronachtzamen. We moeten ons er goed van bewust zijn dat ons geestelijk en lichamelijk welbevinden er meer afhankelijk van is dan de meeste mensen denken.

Bron: Psyche & Brein nr 7, 2007 p 57-59.

Sommige mensen zweten ‘s nachts of overdag zonder duidelijk aanleiding. Dit heeft meestal te maken met een verstoorde regeling van je onwillekeurige zenuwstelsel. Je zweetkliertjes krijgen het bevel om zweet af te geven, en dat doen dan ook.

’s Nachts overmatig zweten kan je slaap verstoren. Als je ’s nachts nat en koud in je bed ligt, wordt je daar immers gemakkelijk van wakker. Een verklaring van dit fenomeen kan een overstimulatie van het ‘vecht en vlucht’ zenuwstelsel zijn. Als je gestresseerd of te actief bezig bent tot juist voor het slapengaan door intensief te sporten of door computerspelletjes blijft dit ’s nachts nog een effect geven. Je wordt dan gemakkelijker kort wakker, het duurt ook langer voor je in slaap valt, je hebt meer nachtmerries en … je zweet meer.

Als men er actief naar peilt, rapporteert 20 tot 40% van de volwassenen in een huisartspraktijk minstens één episode van nachtelijk zweten tijdens de voorbije maand. Het merendeel van deze mensen spreekt hierover niet spontaan met de huisarts. Talrijke gezondheidsproblemen zijn in verband gebracht met nachtelijk zweten, zoals chronische infecties, te snelle werking van de schildklier, gewrichtsontstekingen, lage bloedsuiker, bepaalde kwaadaardige tumoren en de menopauze. Ook slaapapneu wordt vaak als oorzaak aangegeven, maar dit wordt amper door bewijzen ondersteund.

In de literatuur wordt melding gemaakt van een statistisch verband tussen nachtelijk zweten en een hele reeks slaapklachten, zoals vermoeidheid, rusteloze of wriemelende benen, trekkende benen tijdens de slaap, laattijdig inslapen, frequent ontwaken en wakker worden met een zure of bittere smaak in de mond. Amerikaanse auteurs hebben zich afgevraagd of er ook een verband kon worden gevonden tussen nachtelijk zweten en meetbare afwijkingen op het slaaponderzoek. Resultaten van 282 patiënten die een slaaponderzoek hadden ondergaan, werden onderzocht. Van elke patiënt was ook een vragenlijst beschikbaar waarin de betrokkene zijn subjectieve slaapklachten had weergegeven (1).

Een correlatie werd gevonden tussen nachtelijk zweten en een hele reeks subjectieve klachten, zoals vermoeidheid overdag, kriebelende benen, schoppen tijdens de slaap, snurken, nachtelijke ademnood, wakker worden met pijn in één of ander lichaamsdeel en ochtendlijke hoofdpijn. Maar geen enkele correlatie werd gevonden met stoornissen op het slaaponderzoek, zoals de tijd om in slaap te vallen, het aantal adempauzes, hoeveel keer je wakker wordt, periodieke bewegingen van de benen en de totale slaaptijd. Ook met de BMI was er geen verband. De auteurs besluiten daaruit dat klagen over nachtelijk zweten misschien deel uitmaakt van een algemene neiging om over allerlei te klagen. Nachtelijk zweten alleen blijkt geen voldoende reden te zijn om naar slaapapneu te zoeken.

Besluit: over de oorzaken van nachtelijk zweten bestaat nog veel twijfel en discussie, wat je zeker kunt doen is erop letten dat je ontspannen in slaap raakt, zonder de stress van de dag mee in bed te nemen. Dit doe je door een onspannend avondritueel, wat rustige lichaamsbeweging en vooral door op tijd te stoppen met denken, plannen en piekeren.

Bron: DE HUISARTS 10 april 2008 Nr. 871 19 Dr. Michèle Langendries
(1). J Am Board Fam Med 2008:21(2):96-100.

Bij mensen met matig tot ernstig slaapapneu staat continue positieve druk (CPAP) bovenaan de behandelingslijst. Bij deze behandeling wordt gewone kamerlucht met lichte overdruk via een masker, door de neus in de luchtweg geblazen. Deze overdruk, die iets hoger is dan de luchtdruk, voorkomt dat de luchtweg afsluit en/of dat je nog snurkt. Indien je meer dan 20 adempauzes per uur slaap hebt, en indien je daardoor een gestoord slaappatroon hebt, wordt deze behandeling terugbetaald door het ziekenfonds.

Om het snurken te verhelpen bestaan er verschillende mogelijkheden. 

Eenvoudige snurkers kunnen geholpen worden met ‘radiofrequentieablatie’ van het verhemelte: daardoor verkleint het verhemelte en wordt het ook steviger, zodat minder trillingen optreden. Daarnaast bestaan er nog andere eenvoudige ingrepen onder plaatselijke verdoving die eveneens tot doel hebben de slijmvliezen korter en stijver te laten worden, zodat minder trillingen ontstaan.
Stevige snurkers en lichte vormen van slaapapneu kunnen geholpen worden door een keeloperatie (UPPP) waardoor de keelholte vergroot.

Ingrepen ter hoogte van de neus zijn vooral bedoeld om de doorgankelijkheid van de neus te verbeteren, de snurkintensiteit vermindert echter maar met 10 decibel! Ondanks deze beperkte resultaten kan een neusoperatie nodig zijn om minder met de mond open te slapen. Zo wordt het naar achter vallen van de tongbasis verbeterd, en als de lucht vrij in de neus kan passeren worden de neusreceptoren beter gestimuleerd. Dat heeft dan weer een gunstig effect op het openhouden van de bovenste luchtweg.

Een andere mogelijkheid is een mondprothese die tijdens de slaap de onderkaak stabiliseert en de keelholte openhoudt. Daarnaast worden ontwikkeld om te voorkomen dat de keelholte blokkeert ter hoogte van de tongbasis.

Erg moeilijk behandelbare gevallen van slaapapneu kan men nu ook behandelen met een implanteerbare zenuwstimulator die tijdens de slaap verhindert dat de tong de keelholte afsluit.

Ongeveer één man op twee snurkt, maar ook vrouwen hebben er last van, bijna één op zeven. Snurken wordt veroorzaakt door het trillen van de slijmvliezen in de keelholte. Het geluidsniveau kan gaan tot 95 dB. Dat is even luid als een zaagmachine!

Als je erg luidruchtig snurkt, kan dat wijzen op het slaapapneusyndroom. Deze aandoening gaat bijna steeds gepaard met luidruchtig snurken, waarbij de luchtweg dichtklapt. De ademhaling stopt soms een minuut, het zuurstofgehalte in het bloed daalt en het lichaam lijdt aan een zuurstoftekort: de lippen worden blauw, de hersenen hebben dringend zuurstof nodig en laten je wakker schrikken. Op dat moment kan er terug lucht stromen door de opengestelde luchtwegen en je valt terug in slaap, niet bewust dat je op het randje van de afgrond gebengeld hebt. Dit patroon herhaalt zich meerdere keren per nacht. We kunnen stellen dat gemiddeld één op 20 volwassen personen lijdt aan het slaapapneusyndroom.

Ook jongeren kunnen last hebben van slaapapneu. Dit leidt onder meer tot aandacht- en concentratieproblemen overdag. Kinderen met slaapapneu voelen zich overdag ook abnormaal slaperig. Ze doen het op school minder goed en vertonen meer gedragsproblemen zoals hyperactiviteit. Verder is er bij zwaarlijvige kinderen een verband tussen de ernst van het slaapapneu en een verhoogde concentratie aan suikers en vetten in het bloed. Op langere termijn kan dat resulteren in een verhoogd risico op hart- en vaatziekten.

De gevolgen van het slaapapneusyndroom zijn niet te onderschatten:
1. overmatige slaperigheid overdag met kans op ongevallen op het werk of in het verkeer.
2. complicaties zoals hoge bloeddruk, verkalking kransslagaders, beroertes, hartritmestoornissen.
3. stoornissen in de suiker- en vet-huishouding: suikerziekte en lage goede cholesterol (HLD-C)

Om te weten of je lijdt aan slaapapneu moet je (of vooral je partner) er om te beginnen aan denken. Als je snurkt, regelmatig stopt met ademen en overdag makkelijk wegdoezelt als je ergens zit te wachten, dan is de kans erg groot dat je met slaapapneu opgezadeld zit. Laat dit dan alsjeblieft onderzoeken in een slaap- waakcentrum. Met één nachtje ziekenhuisverblijf kun je meestal de diagnose stellen. Het grote probleem is dat je het zelf onmogelijk kunt weten, want wie telkens opnieuw wakker schrikt na een adempauze is te kort wakker om er zich ’s morgens nog iets van te herinneren.

Zij onderzocht een groep kinderen tussen de 0 en 17 jaar, die om de vier jaar gevolgd is in de ontwikkeling van hun lichaamsgewicht.

Niet alleen slaapgebrek blijkt een rol te spelen, ook de ouders dragen hun steentje bij aan het (over)gewicht van hun kinderen. Zo toonde Rutters aan dat ook pubers met een dikke vader of met een moeder met vreetbuien meer kan op overgewicht hebben dan andere jongeren.

Ook stress blijkt een risicofactor. Volgens Rutters krijgen mensen die regelmatig te veel eten en gevoelig zijn voor chronische stress, eerder overgewicht. Bovendien bestaat de kans dat zij in een vicieuze cirkel terechtkomen.

Zij gaan namelijk meer eten om de stress te verdrijven, maar door de toename van hun gewicht raken zij juist alleen maar meer gestrest.

Eerdere onderzoeken, onder meer uit Japan en de Verenigde Staten toonden ook al een verband aan tussen te weinig slaap en overgewicht. Wat zeer waarchijnlijk een rol speelt is dat mensen met een ’s nachts te weinig uren slapen, overdag meer snacken.

Via

Kandidaat nummer één zijn de antidepressiva (zowel SSRI als SNRI). Vermits RLS in essentie een probleem is van verminderde beschikbaarheid van dopamine in de hersenen, dan zal elke pil die de werking van dopamine tegengaat, RLS verergeren. Primperan (metoclopraminde) is hier een goed voorbeeld van. Ook antiallergische medicaties (diphenhydramine) kunnen RLS klachten geven, wat een beetje ironisch is, omdat ze soms worden gebruikt om hun slaapverwekkend effect. Tenslotte moeten we aandacht hebben voor antiverkoudheid medicaties die ephedrine of pseudo-ephedrine bevatten (ontzwellen de neusslijmvliezen), ook zij kunnen de klachten van RLS verergeren.

Naast medicatie kunnen sommige dranken RLS verergeren. Vooral rode wijn en donkergekleurde dranken lijken het meest invloed te hebben. De boosdoeners zijn vooral tannines en amines in rode wijn, meer dan andere alcoholbevattende dranken. Coffeïne of aanverwante in cola en thee doen de klachten van RLS toenemen. Een interessant detail is dat tannines uit wijn, koffie en thee de ijzeropname in de darm tegengaan en hierdoor meer klachten kunnen veroorzaken op lange termijn.
De aanpak zonder medicatie kan waardevol zijn om de klachten te verminderen bij wie opgezadeld zit met een eerder milde vorm van RLS.

Het toedienen van ijzer 1 of 2 keer per dag, eventueel samen met vitamine C wordt aanbevolen. Neem het wel lang genoeg in en laat na 1 tot 3 maanden de ijzervoorraad in je bloed controleren. Is die laag, dan kun je er van uitgaan dat die in je hersenen zeker te laag is. Het omgekeerde gaat niet op: indien je bloedonderzoek normale waarden aantoont is dat zeker geen garantie dat dit in je hersenen ook zo is.

Of medicatie nodig is, hangt af van de ernst van je klachten. Als je minstens drie nachten per week last hebt en daardoor slechter slaapt, kan een dagelijkse inname aanbevolen zijn.

Maar wat kunnen we zelf doen? Volgende maatregelen kunnen de klachten verbeteren:

1. Geruststelling: Het is belangrijk te weten dat RLS geen teken is van een levenbedreigende onderliggende ziekte.
2. Zorg voor voldoende slaap: slaaptekort kan de klachten verergeren en een vicieuze cirkel in stand houden, want RLS geeft op zich een vermindering van je diepe slaap.
3. Stop met roken.
4. Vermijd koffie vlak voor het slapengaan.
5. Drink best niet meer dan twee glazen alcohol per dag.
6. Zorg voor voldoende lichaamsbeweging overdag en vermijd van lang stil te zitten.
7. Neem een warme bad of douche voor het slapengaan.
8. Massage, ontspanningsoefeningen of yoga kunnen helpen.
9. Wandelen of rekoefeningen voor het slapen.

Bronnen:
- folia Pharmacotherapeutica, zie ook www.bcfi.be
- Nederlands Huisartsen Genootschap
- Medscape,  What’s New in the Restless Legs Syndrome Literature?,Wayne A Hening, MD, PhD; Jacques Montplaisir, MD, PhD; Stephanie Kushner, PhD, 30 april 2008.
- Medscape, 9/4/2008 The Genetics and Pathogenesis of Restless Legs Syndrome: Implications for the Clinician.Restless Legs Syndrome in Special Populations

Rusteloze benen is alles behalve een zeldzame aandoening, het komt namelijk voor bij 5 tot 10% van de bevolking, meer bij ouderen, meer bij vrouwen dan bij mannen, en ook meer als het in je naaste familie zit.

Wat zijn de gevolgen?

RLS is veel meer dan alleen maar een vervelende klacht. Het heeft een belangrijke impact op je levenskwaliteit. Dr. Svenja Happe publiceerde hierover een studie in ‘Sleep Magazine’.Vijf dingen werden gemeten: mobiliteit, zelfredzaamheid, dagelijkse activiteiten, pijn en tenslotte angst of depressie. Op een schaal van 0 tot 100 is een normale gemiddelde score 77,4. Mensen met RLS scoorden echter gemiddeld 55,6, wat nog lager was dan de score die mensen met Parkinson, MS, narcolepsie of beroerte haalden! Dit geeft aan dat RLS inderdaad de levenskwaliteit ernstig beïnvloedt, en wel evenveel of nog meer dan een aantal belangrijke ziekten.
Mensen met RLS lopen een twee keer hoger risico om hart- en vaatziekten te krijgen. Wie last heeft van RLS lijdt meestal ook aan periodieke beenbewegingen. Deze bewegingen kunnen honderden keren herhaald worden tijdens de nacht. Het gevolg daarvan is een verhoogd hartritme (10% hoger) en recent is gevonden dat periodieke beenbewegingen ook geassocieerd is met een verhoogde bloeddruk.
Verder tonen studies een verband aan tussen slapeloosheid, een onderbroken slaap en een verhoogd risico op hart- en vaatzieken. Vermits mensen met RLS een slechtere slaap hebben, kan dit bijdragen aan een verhoogd risico.
Uit de ‘Sleep Hart Health Study’ bleek verder een duidelijk verband tussen de ernst van RLS en het risico op hart- en vaatziekten. Vanaf vier keer of meer per week RLS-klachten en bij wie er overdag duidelijk minder goed door functioneert is het risico veel groter dan wie minder klachten ondervond.
Dus naast de vervelende klachten, naast de impact op je levenskwaliteit, heeft RLS ook een belangrijk gevolg op je hart en bloedvaten. De boodschap is duidelijk: berust er vooral niet in maar doe er iets aan door hulp te zoeken bij je huisarts.

Hoe krijg ik het?

Het komt meer voor bij het ouder worden, en meer bij vrouwen dan bij mannen. Het komt bij ongeveer 10% van de jongere personen voor en bij 27% van de 65-plussers. Zwangere vrouwen klagen er ook dikwijls van. Mensen met nierproblemen, ijzertekort, zenuwontsteking zoals bij diabetes of MS, reuma of  de ziekte van Parkinson hebben er ook meer last van. In heel veel gevallen is de oorzaak echter onbekend. Recent is aan het licht gekomen dat de belangrijkste oorzaak van RLS een ijzergebrek ter hoogte van de hersenen is. Dit tekort is niet altijd zichtbaar in het bloed!
In een recente studie, gepubliceerd in ‘The New England Journal of Medicine’ werd de factor erfelijkheid onderzocht, en welke genen (dragers van het erfelijk materiaal) daarvoor verantwoordelijk zijn. Daaruit bleek dat bepaalde genen inderdaad geassocieerd zijn met een hoger risico op RLS, en dat die ook overeenstemden met een lager ijzergehalte in het bloed. De kans op een genetische oorzaak van RLS is groter bij wie het op jonge leeftijd krijgt, met een over de jaren heen langzame verergering van de klachten. Een belangrijke bevinding was verder dat bijna iedereen met RLS ( ongeveer 80%) ook last bleek te hebben van periodieke beenbewegingen.

Hoe weet ik of ik last heb van RLS?

Om de diagnose te stellen is vooral een ondervraging naar de klachten van groot belang. Verder is een bloedonderzoek nodig om schildklieraandoeningen, verminderde ijzervoorraad, suikerziekte, achteruitgang van de nierfunctie en stoornissen van de zouten in het bloed vast te stellen. Bij twijfel is een onderzoek in een slaap- waaklabo nuttig.
De diagnose wordt vooral gesteld op basis van vier criteria. Als je hieraan voldoet is de diagnose zo goed als rond en hoeft er in principe geen verder onderzoek te gebeuren.

1. Een aandrang om te bewegen,die gewoonlijk gepaard gaat met, of uitgelokt wordt door een onaangenaam gevoel in de benen.
2. De neiging om te bewegen ontstaat of verergert in een toestand van rust of inactiviteit, zoals bij zitten of liggen.
3. De neiging om te bewegen wordt gedeeltelijk of volledig verminderd door bewegingen, zoals bij lopen of zich uitrekken; het effect houdt aan zolang de beweging duurt.
4. De neiging om de bewegen is het meest uitgesproken ’s avonds en ’s nachts.